Ojcostwo bez stereotypów — czego naprawdę potrzebują dzieci?

[REKLAMA]

Dobry ojciec nie musi być ani surowym „strażnikiem zasad”, ani animatorem, który bez przerwy organizuje dziecku atrakcje. Dzieci znacznie bardziej potrzebują przewidywalnej obecności, zainteresowania ich światem, bezpiecznych granic i dorosłego, przy którym mogą przeżywać także trudne emocje.

Współczesne ojcostwo coraz częściej odchodzi od prostego podziału: mama zajmuje się emocjami i codziennością, a tata odpowiada za dyscyplinę, zabawę oraz sprawy „techniczne”. Dla relacji z dzieckiem ważniejsze od płci rodzica jest to, czy potrafi on zauważać potrzeby dziecka, reagować na nie adekwatnie i pozostawać zaangażowany również wtedy, gdy pojawia się zmęczenie, złość albo konflikt.

Dziecko nie potrzebuje „idealnego ojca”

Rodzicielstwo bardzo łatwo zamienić w konkurs.

Jeden ojciec spędza z dziećmi każdy weekend na wycieczkach. Inny codziennie odbiera je ze szkoły. Ktoś przygotowuje śniadania, ktoś inny buduje domek na drzewie, a kolejny pracuje długo i ma znacznie mniej czasu w tygodniu.

Sama liczba wspólnych godzin nie mówi jeszcze wszystkiego o jakości relacji.

Dziecko potrzebuje przede wszystkim doświadczenia, że ojciec jest osobą dostępną i przewidywalną. Kiedy mówi „boję się”, nie zostanie wyśmiane. Kiedy popełni błąd, nie straci akceptacji. Kiedy potrzebuje pomocy, może o nią poprosić.

Nie oznacza to spełniania każdego życzenia.

Bezpieczna relacja nie polega na tym, że rodzic zawsze mówi „tak”. Dziecko może jednocześnie czuć się kochane i usłyszeć stanowcze „nie”.

Obecność jest ważniejsza niż spektakularne atrakcje

Łatwo pomyśleć, że budowanie relacji wymaga wyjątkowych wydarzeń: weekendowego wyjazdu, parku rozrywki, meczu albo wspólnych wakacji.

Takie doświadczenia mogą być wartościowe, ale większość relacji powstaje w znacznie mniej widowiskowych sytuacjach.

Podczas robienia kanapek.

W drodze do szkoły.

Przy kąpieli.

Podczas składania prania.

W samochodzie.

Przy odrabianiu lekcji.

W piętnastu minutach przed snem.

To właśnie powtarzalne sytuacje dają dziecku poczucie, że kontakt z ojcem nie jest wydarzeniem specjalnym organizowanym raz na kilka tygodni.

Prosty test obecności

Zamiast pytać tylko: „ile czasu spędzam z dzieckiem?”, można odpowiedzieć sobie na kilka konkretniejszych pytań:

czy wiem, czym dziecko obecnie najbardziej się interesuje,
czy znam imiona osób, z którymi najczęściej spędza czas,
czy wiem, czego ostatnio się bało albo czym się przejmowało,
czy potrafię powiedzieć, co ostatnio sprawiło mu dużą radość,
czy dziecko przychodzi do mnie również z problemem, a nie tylko wtedy, gdy chce się bawić?

Brak odpowiedzi na część tych pytań nie oznacza automatycznie złej relacji. Może jednak pokazać, gdzie warto zacząć odbudowywać codzienny kontakt.

Dzieci potrzebują ojca, który potrafi rozmawiać o emocjach

Stereotyp mężczyzny, który nie mówi o uczuciach, może być szczególnie kłopotliwy w rodzicielstwie.

Dziecko uczy się regulowania emocji nie tylko wtedy, gdy dorosły tłumaczy mu, czym jest złość, strach czy smutek. Uczy się również przez obserwowanie tego, co rodzic robi ze swoimi emocjami.

Ojciec może więc powiedzieć:

„Jestem zdenerwowany i potrzebuję chwili, żeby spokojnie o tym porozmawiać”.

To zupełnie inny komunikat niż krzyk, trzaskanie drzwiami albo udawanie, że żadnej emocji nie ma.

Dziecko dostaje wtedy bardzo ważną informację: emocje mogą być intensywne, ale nie muszą kierować zachowaniem.

Nazywanie emocji nie oznacza przesłuchiwania dziecka

Pytanie „co czujesz?” zadawane po każdym konflikcie szybko może zacząć irytować.

Rozmowa czasem zaczyna się łatwiej od obserwacji:

„Widzę, że jesteś bardzo cicho po powrocie ze szkoły”.

„Chyba naprawdę zależało ci na tym meczu”.

„Wygląda na to, że to, co powiedział kolega, mocno cię dotknęło”.

Dziecko może odpowiedzieć albo nie.

Celem nie jest wydobycie natychmiastowego zwierzenia. Ważne jest pokazanie, że rodzic zauważa stan dziecka i jest gotowy rozmawiać, gdy ono będzie na to gotowe.

Ojciec nie musi być tylko od zabawy

Zabawa jest jednym z ważnych sposobów budowania relacji, szczególnie z młodszym dzieckiem.

Problem zaczyna się wtedy, gdy rola ojca ogranicza się właśnie do niej.

Jeżeli jeden rodzic odpowiada wyłącznie za przyjemności, a drugi za pobudki, posiłki, lekarzy, zebrania, granice i wieczorne zmęczenie, dziecko otrzymuje bardzo nierówny obraz rodzicielstwa.

Zaangażowanie oznacza także udział w zwykłych obowiązkach.

Przygotowanie kolacji.

Umówienie wizyty lekarskiej.

Sprawdzenie, czy dziecko ma strój na następny dzień.

Pójście na zebranie.

Pomoc w wyciszeniu po trudnym wieczorze.

To mniej efektowne niż wspólny wypad na rower, ale właśnie takie sytuacje pokazują dziecku, że może polegać na ojcu nie tylko wtedy, gdy jest wesoło.

Granice są potrzebne, ale strach nie jest metodą wychowawczą

„Poczekaj, aż tata wróci” przez lata było jednym z najbardziej charakterystycznych zdań budujących stereotyp ojca.

Ustawia ono mężczyznę w roli osoby, której zadaniem jest wymierzanie konsekwencji i budzenie strachu.

Dziecko rzeczywiście potrzebuje granic.

Musi wiedzieć, że nie wolno bić innych, wybiegać na ulicę, niszczyć cudzych rzeczy czy ignorować podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Granica działa jednak najlepiej wtedy, gdy jest przewidywalna.

Jeśli pewnego dnia zachowanie jest ignorowane, następnego kończy się krzykiem, a trzeciego rodzic się z niego śmieje, dziecko nie otrzymuje jasnej informacji.

Stanowczość nie wymaga krzyku

Można powiedzieć:

„Nie pozwolę ci bić brata. Możesz być na niego wściekły, ale nie możesz go uderzać”.

W tym komunikacie są jednocześnie trzy rzeczy:

uznanie emocji,

jasna granica,

oddzielenie uczucia od zachowania.

To bardziej użyteczne niż komunikat: „przestań się złościć”.

Dziecko nie zawsze jest w stanie natychmiast przestać czuć złość. Może natomiast z czasem nauczyć się inaczej na nią reagować.

Przepraszający ojciec nie traci autorytetu

Jednym z mocniejszych stereotypów związanych z ojcostwem jest przekonanie, że rodzic powinien zawsze wyglądać na pewnego swoich decyzji.

Tymczasem ojcowie również popełniają błędy.

Mogą źle ocenić sytuację.

Krzyknąć.

Zbyt szybko oskarżyć dziecko.

Obiecać coś i zapomnieć.

Niesprawiedliwie potraktować rodzeństwo.

Udawanie później, że nic się nie wydarzyło, nie wzmacnia autorytetu.

Znacznie więcej może nauczyć dziecko komunikat:

„Krzyknąłem na ciebie i nie powinienem był tego robić. Byłem zdenerwowany, ale to nie usprawiedliwia krzyku. Przepraszam”.

Dziecko widzi wtedy, że odpowiedzialność za własne zachowanie obowiązuje również dorosłych.

Chłopcy też potrzebują czułości, dziewczynki także samodzielności

Stereotypowe wychowanie często rozdziela potrzeby dzieci według płci.

Chłopiec ma być odporny, odważny i „nie płakać”.

Dziewczynka ma być delikatna, spokojna i potrzebować większej ochrony.

W praktyce każde dziecko potrzebuje zarówno bezpieczeństwa emocjonalnego, jak i możliwości rozwijania samodzielności.

Syn może potrzebować przytulenia po przegranym meczu.

Córka może chcieć samodzielnie naprawić rower albo wspinać się na drzewo.

Zadaniem ojca nie jest dopasowanie dziecka do roli przewidzianej dla chłopca lub dziewczynki, tylko obserwowanie jego temperamentu, możliwości i zainteresowań.

Zdanie „chłopaki nie płaczą” ma realną cenę

Dziecko nie przestaje odczuwać smutku dlatego, że dorosły zabronił mu płakać.

Może za to nauczyć się, że pewnych emocji nie powinno pokazywać ojcu.

Na krótką metę dostajemy „dzielne” dziecko.

Na dłuższą — relację, w której trudne sprawy coraz częściej pozostają poza rozmową.

Dziecko potrzebuje zainteresowania, a nie przesłuchania

Starsze dzieci często przestają spontanicznie opowiadać rodzicom o każdym szczególe dnia.

To normalna część zdobywania niezależności.

Ojciec, który chce utrzymać kontakt, może jednak łatwo przesadzić w drugą stronę:

„Jak było?”

„Co dostałeś?”

„Kto tam był?”

„Dlaczego mi nie powiedziałeś?”

„A co zrobił nauczyciel?”

Seria pytań może szybko przypominać kontrolę.

Znacznie łatwiej rozmawia się przy okazji wspólnej czynności.

Podczas jazdy samochodem.

Spaceru z psem.

Robienia kolacji.

Naprawiania czegoś.

Wtedy dziecko nie musi cały czas patrzeć dorosłemu w oczy i odpowiadać na kolejne pytania.

Czasami najważniejsza rozmowa zaczyna się właśnie wtedy, gdy rodzic chwilowo przestaje próbować ją wymusić.

Wspólna zabawa nadal ma ogromne znaczenie

Odejście od stereotypu „taty od zabawy” nie oznacza, że zabawa jest mało ważna.

Wręcz przeciwnie.

Wspólna aktywność daje dziecku okazję do ćwiczenia zasad, radzenia sobie z przegraną, negocjowania, współpracy i kontrolowania emocji.

Nie musi być edukacyjna.

Budowanie konstrukcji, kopanie piłki, gra planszowa, wygłupy na dywanie czy wspólne rysowanie mogą być równie wartościowe.

Najważniejszy jest kontakt.

Jeżeli ojciec przez całą grę patrzy na telefon, dziecko prawdopodobnie zapamięta mniej z samej aktywności niż z informacji, że trudno było zdobyć pełną uwagę rodzica.

Narzędzia do rozmowy mogą pomóc, ale nie zastąpią zwykłego kontaktu

Nie każde dziecko łatwo odpowiada na pytanie o emocje.

U młodszych dzieci czasem pomocne są obrazki, karty z sytuacjami albo proste gry, które przenoszą rozmowę z poziomu „opowiedz mi o sobie” na poziom konkretnej historii.

Takie narzędzie może szczególnie pomóc ojcu, który sam nie wyniósł z domu zwyczaju rozmawiania o uczuciach i nie wie, jak rozpocząć podobną rozmowę.

Nie trzeba jednak robić z kart domowej terapii.

Najlepiej wykorzystać je jako pretekst do rozmowy, a jeśli dziecko nie chce kontynuować danego tematu, nie naciskać.

Materiał zawiera linki afiliacyjne. Możemy otrzymać prowizję za zakup dokonany po przejściu przez taki link. Nie wpływa to na cenę produktu dla kupującego.

Dla dzieci w wieku 3–6 lat jednym z dostępnych obecnie zestawów są „Mali detektywi emocji. Karty konwersacyjne”. Zestaw zawiera sytuacje i pytania przeznaczone do rozmowy o emocjach oraz relacjach społecznych. Może być pomocny jako dodatkowy pomysł na wspólną aktywność, ale nie jest niezbędny do budowania dobrej relacji — podobną rozmowę można rozpocząć podczas czytania książki, spaceru czy zwykłej codziennej sytuacji.

Dziecko potrzebuje także samodzielności

Zaangażowany ojciec może łatwo wejść w kolejną pułapkę: zaczyna robić za dziecko zbyt wiele.

Poprawia konstrukcję z klocków.

Od razu pomaga założyć buty.

Rozwiązuje konflikt z kolegą.

Kończy zadanie, bo zrobi to szybciej.

Ochrona jest potrzebna wtedy, gdy sytuacja przekracza możliwości dziecka albo dotyczy bezpieczeństwa.

W wielu codziennych sprawach lepiej jednak dać mu czas na próbę.

Można zapytać:

„Chcesz, żebym pomógł, czy najpierw spróbujesz sam?”

Dzięki temu dziecko otrzymuje zarówno wsparcie, jak i informację: „wierzę, że możesz sobie poradzić”.

To, jak ojciec traktuje innych dorosłych, też wychowuje

Dzieci obserwują relacje znacznie uważniej, niż dorosłym się wydaje.

Widzą sposób, w jaki ojciec rozmawia z partnerką lub partnerem.

Słyszą komentarze o innych ludziach.

Obserwują podział obowiązków.

Zauważają, kto sprząta po kolacji, kto pamięta o urodzinach, kto rezygnuje ze swoich planów, gdy dziecko zachoruje.

Dlatego przekazywanie wartości nie odbywa się tylko podczas rozmowy.

Ojciec może przez pół godziny tłumaczyć synowi, że kobiety i mężczyźni są równi, ale jeśli w domu wszystkie obowiązki opiekuńcze uważa za „kobiece”, dziecko dostaje zupełnie inny komunikat.

Rodzice mogą wychowywać inaczej i nadal działać razem

Dziecko nie potrzebuje dwóch identycznych rodziców.

Ojciec może być bardziej spontaniczny, a drugi rodzic bardziej uporządkowany.

Jeden może preferować aktywną zabawę, drugi czytanie.

Problem pojawia się wtedy, gdy podstawowe zasady wzajemnie się wykluczają.

Jeżeli jedno z rodziców czegoś zabrania, a drugie regularnie pozwala na to za jego plecami, dziecko zaczyna funkcjonować pomiędzy dwoma konkurencyjnymi systemami.

Nie wszystkie szczegóły trzeba ustalać wspólnie.

Najważniejsza jest zgodność w kwestiach bezpieczeństwa, szacunku, podstawowych granic i konsekwencji.

Co z ojcem, który dużo pracuje?

Nie każdy może codziennie odbierać dziecko ze szkoły.

Praca zmianowa, delegacje, długie dojazdy czy rozstanie rodziców mogą mocno ograniczać dostępny czas.

W takiej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera przewidywalność.

Dziesięciominutowa rozmowa o podobnej porze może mieć większą wartość niż sporadyczne próby „nadrobienia wszystkiego” jednym drogim weekendem.

Może to być:

wspólne śniadanie przed szkołą,
telefon przed snem podczas delegacji,
sobotnia wyprawa po zakupy,
wieczorna partia gry,
stały spacer w niedzielę.

Dziecko wie wtedy, kiedy może spodziewać się kontaktu.

Czego dzieci szczególnie nie potrzebują?

Nie potrzebują ojca, który każdą trudność natychmiast rozwiązuje za nie.

Nie potrzebują ojca nieomylnego.

Nie potrzebują ciągłych prezentów jako zastępstwa za kontakt.

Nie potrzebują zawstydzania za płacz, strach czy nieśmiałość.

Nie potrzebują rywalizacji rodziców o to, którego bardziej kochają.

Nie potrzebują również dorosłego, który udaje kolegę i boi się postawić jakąkolwiek granicę.

Dziecko potrzebuje rodzica.

Osoby, która czasami będzie bardzo blisko, a czasami powie „nie”.

Która może się pomylić, ale potrafi naprawić relację.

Która daje przestrzeń na samodzielność, ale pozostaje dostępna, kiedy sytuacja staje się zbyt trudna.

7 rzeczy, które ojciec może zacząć robić bez rewolucji w życiu rodziny

Nie trzeba organizować programu „więcej czasu z dzieckiem”.

Znacznie łatwiej wprowadzić kilka niewielkich zmian:

Przez kilkanaście minut dziennie odłóż telefon i pozwól dziecku wybrać wspólną aktywność.
Raz dziennie zapytaj o coś więcej niż szkołę, oceny i obowiązki.
Gdy dziecko się złości, najpierw nazwij sytuację, a dopiero potem rozwiązuj problem.
Przyznaj się, gdy popełnisz błąd.
Włącz się w jeden stały obowiązek związany z codzienną opieką.
Pozwól dziecku samodzielnie zrobić coś, co dotąd robiłeś za nie.
Stwórz jeden mały rytuał, który będzie należał tylko do was.

Najważniejsza jest regularność.

Jedna rozmowa o emocjach nie zmieni relacji. Jeden wspólny wyjazd też nie. Relacja powstaje z setek małych sytuacji, które z osobna wydają się nieistotne.

Ojcostwo bez stereotypów nie polega więc na znalezieniu nowego wzoru „idealnego taty”. Chodzi raczej o rezygnację z przekonania, że ojciec musi być zawsze twardy, mieć odpowiedź na każde pytanie albo pozostawać wyłącznie od zabawy i dyscypliny.

Dzieci potrzebują czegoś prostszego i jednocześnie trudniejszego: dorosłego, który naprawdę je zna, reaguje na ich potrzeby, potrafi stawiać granice bez upokarzania i pozostaje blisko także wtedy, gdy rodzicielstwo przestaje być łatwe.

Udostępnij ten artykuł