Ból głowy u dziecka — kiedy jest sygnałem alarmowym?

[REKLAMA]

„Boli mnie głowa” — takie zdanie z ust dziecka potrafi natychmiast zaniepokoić rodzica. Zwłaszcza gdy ból pojawia się nagle, powtarza się albo towarzyszą mu inne objawy.

Na szczęście bóle głowy u dzieci bardzo często mają łagodne przyczyny. Mogą wiązać się ze zmęczeniem, odwodnieniem, infekcją, niewyspaniem, stresem czy migreną. Są jednak sytuacje, w których nie warto czekać, aż dolegliwości same miną.

Najważniejsze jest nie tylko to, jak mocno boli głowa, lecz także kiedy ból się pojawił, jak szybko narasta i co jeszcze dzieje się z dzieckiem.

Ból głowy u dziecka nie zawsze oznacza coś poważnego

Ból głowy może występować zarówno u nastolatka, jak i u kilkuletniego dziecka.

Najmłodsze dzieci nie zawsze potrafią dokładnie opisać dolegliwości. Zamiast powiedzieć, że boli je głowa, mogą stać się rozdrażnione, płaczliwe, wycofane albo bardziej senne.

Częste przyczyny bólu głowy to między innymi:

zmęczenie,
niewystarczająca ilość snu,
odwodnienie,
dłuższa przerwa między posiłkami,
infekcje wirusowe,
gorączka,
stres,
długie przebywanie przed ekranem,
migrena,
napięciowy ból głowy.

Jeżeli ból jest łagodny, pojawia się sporadycznie i szybko ustępuje po odpoczynku, jedzeniu lub nawodnieniu, zwykle nie wskazuje sam w sobie na nagły stan zagrożenia.

Najważniejsza jest zmiana zachowania dziecka

Rodzic zna swoje dziecko najlepiej i zazwyczaj szybko zauważa, że zachowuje się ono inaczej niż zwykle.

Szczególnie niepokojące jest połączenie bólu głowy z:

zaburzeniami świadomości,
dezorientacją,
nietypową sennością,
trudnością z obudzeniem,
wyraźnym osłabieniem,
nagłą zmianą zachowania.

Takie objawy nie powinny być tłumaczone wyłącznie zmęczeniem.

Jeśli dziecko z silnym bólem głowy staje się splątane, trudno nawiązać z nim kontakt albo bardzo trudno je obudzić, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Nagły i bardzo silny ból głowy wymaga szczególnej uwagi

Ważnym sygnałem alarmowym jest ból, który pojawia się nagle i od początku jest wyjątkowo silny.

Nie chodzi o ból, który stopniowo narasta przez kilka godzin.

Niepokoi sytuacja, w której dziecko wcześniej czuło się dobrze, a następnie w bardzo krótkim czasie pojawia się bardzo intensywna dolegliwość.

Taki objaw wymaga pilnej oceny medycznej, szczególnie jeżeli jednocześnie występują zaburzenia świadomości, osłabienie kończyn, problemy z mówieniem, widzeniem albo drgawki.

Ból głowy po urazie

Dzieci przewracają się, uderzają podczas zabawy i uprawiają sport, dlatego ból głowy po niewielkim urazie nie należy do rzadkości.

Każdy taki przypadek trzeba jednak obserwować.

Pilnej oceny wymaga szczególnie sytuacja, gdy po uderzeniu w głowę:

ból staje się coraz silniejszy,
dziecko wielokrotnie wymiotuje,
jest nadmiernie senne,
traci przytomność,
ma drgawki,
ma problemy z chodzeniem lub utrzymaniem równowagi,
widzi podwójnie lub niewyraźnie,
pojawia się osłabienie ręki albo nogi,
dziecko zaczyna mówić niewyraźnie.

Takie objawy mogą świadczyć o poważniejszym następstwie urazu i nie powinny być obserwowane wyłącznie w domu.

Ból głowy i gorączka — kiedy robi się niebezpiecznie?

Podczas infekcji ból głowy jest częsty.

Może pojawić się przy gorączce, katarze, grypopodobnym samopoczuciu czy infekcji gardła.

Znacznie bardziej niepokojąca jest sytuacja, kiedy do gorączki i bólu głowy dołączają:

sztywność karku,
światłowstręt,
wyraźna senność,
zaburzenia świadomości,
powtarzające się wymioty,
drgawki,
gwałtowne pogorszenie samopoczucia.

Takie połączenie objawów może występować między innymi w poważnych zakażeniach obejmujących układ nerwowy i wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Wymioty bez wyraźnej przyczyny

Sam ból głowy połączony z jednorazowymi nudnościami nie musi oznaczać czegoś groźnego.

Wymioty mogą występować również podczas migreny.

Inaczej należy jednak potraktować nawracające wymioty, szczególnie jeśli:

nie ma wyraźnych objawów infekcji żołądkowo-jelitowej,
występują rano,
towarzyszy im nasilający się ból głowy,
dziecko budzi się z bólem,
pojawiają się problemy neurologiczne.

Wymioty bez jasnej przyczyny należą do objawów, które lekarze uwzględniają przy ocenie tzw. czerwonych flag bólu głowy u dzieci.

Ból, który budzi dziecko w nocy

Jednorazowa pobudka z bólem głowy podczas infekcji nie musi oznaczać poważnej choroby.

Powtarzająca się sytuacja, w której ból regularnie budzi dziecko ze snu, wymaga jednak konsultacji.

Podobnie należy potraktować bóle:

szczególnie silne rano,
pojawiające się zaraz po przebudzeniu,
stopniowo nasilające się z dnia na dzień.

Nocne wybudzanie oraz progresywny charakter bólu znajdują się wśród objawów wymagających dokładniejszej oceny.

Ból nasilający się przy kaszlu lub pochylaniu

Ważne jest również pytanie, czy coś wyraźnie zwiększa ból.

Niepokojącą cechą może być nasilanie dolegliwości podczas:

kaszlu,
kichania,
parcia,
wysiłku,
schylania się,
zmiany pozycji ciała.

Jeżeli rodzic zauważa taki powtarzalny schemat, warto powiedzieć o nim lekarzowi.

Nie jest to typowy szczegół, który należy pomijać podczas wywiadu.

Zaburzenia widzenia

Przy bólu głowy dziecko może czasem skarżyć się na światłowstręt albo zaburzenia widzenia związane z migreną.

Każdy nowy objaw dotyczący wzroku wymaga jednak uwagi.

Szczególnie jeśli pojawia się:

podwójne widzenie,
nagłe pogorszenie widzenia,
niewyraźny obraz,
nietypowe ustawienie oczu,
trudność z patrzeniem w określonym kierunku.

Jeżeli zaburzenia wzroku pojawiają się po raz pierwszy albo nie ustępują, dziecko powinno zostać ocenione przez lekarza.

Osłabienie ręki lub nogi

Ból głowy w połączeniu z nagłym osłabieniem jednej strony ciała jest objawem alarmowym.

Podobnie jak:

drętwienie,
zaburzenia mowy,
opadanie części twarzy,
trudność w chodzeniu,
utrata równowagi,
nagłe zaburzenia koordynacji.

Nie należy czekać, aż takie objawy „przejdą po odpoczynku”.

Wymagają pilnej pomocy medycznej.

Drgawki połączone z bólem głowy

Pierwszy w życiu napad drgawkowy zawsze wymaga oceny medycznej.

Jeżeli pojawia się w połączeniu z bólem głowy, sytuacja jest tym bardziej niepokojąca.

Nie próbuj wkładać dziecku niczego do ust.

Zadbaj przede wszystkim o bezpieczeństwo, odsuń niebezpieczne przedmioty, obserwuj czas trwania napadu i wezwij pomoc zgodnie z sytuacją.

A co z migreną u dziecka?

Migrena nie jest problemem występującym wyłącznie u dorosłych.

Może dotyczyć również dzieci.

Ból może być intensywny, a dodatkowo mogą występować:

nudności,
wymioty,
nadwrażliwość na światło,
nadwrażliwość na dźwięki,
potrzeba położenia się w ciemnym pomieszczeniu.

U dziecka migrena nie zawsze wygląda dokładnie tak samo jak u osoby dorosłej.

Napady mogą być krótsze, a dziecku trudniej opisać charakter bólu.

Jeżeli podobne epizody powtarzają się, warto omówić je z pediatrą, zamiast samodzielnie zakładać, że „to na pewno migrena”.

Ból głowy może mieć związek z odwodnieniem

To jedna z prostszych przyczyn, którą łatwo przeoczyć.

Dziecko może wypić zbyt mało szczególnie podczas:

upałów,
intensywnego wysiłku,
wycieczki,
zajęć sportowych,
gorączki,
biegunki lub wymiotów.

Jeżeli poza bólem głowy pojawiają się pragnienie, suche usta, rzadsze oddawanie moczu czy zmęczenie, warto zwrócić uwagę na nawodnienie.

Oczywiście podanie wody nie powinno być sposobem na „przeczekanie” sytuacji, jeśli jednocześnie występują objawy alarmowe.

Głód też może boleć

Długie przerwy pomiędzy posiłkami mogą u części dzieci sprzyjać bólowi głowy.

Zdarza się to między innymi u uczniów, którzy nie jedzą śniadania albo przez kilka godzin podczas zajęć praktycznie niczego nie jedzą.

Dobrym tropem jest powtarzalność.

Jeżeli ból pojawia się zwykle pod koniec dnia szkolnego i ustępuje po posiłku, warto przyjrzeć się rytmowi jedzenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy nawracający ból można tłumaczyć głodem.

Za mało snu, za dużo bodźców

Niewyspanie jest częstym problemem szczególnie u starszych dzieci i nastolatków.

Wieczorne korzystanie z telefonu, późne zasypianie i wczesna pobudka do szkoły mogą powodować chroniczne zmęczenie.

Do tego dochodzi wiele godzin spędzanych przy ekranie.

Pomocne może być sprawdzenie, czy bóle pojawiają się częściej po:

krótkiej nocy,
długim graniu,
wielogodzinnej nauce przy komputerze,
intensywnym dniu szkolnym.

Regularny sen, przerwy od ekranu i odpowiednie nawodnienie są prostymi elementami profilaktyki części bólów głowy.

Stres u dziecka może objawiać się fizycznie

Dziecko nie zawsze powie: „jestem zestresowane”.

Może za to skarżyć się na ból brzucha albo głowy.

Źródłem napięcia może być szkoła, sprawdzian, konflikt z rówieśnikami, trudna sytuacja rodzinna czy nadmiar zajęć.

Jeżeli badania nie wskazują na przyczynę somatyczną, a bóle wyraźnie pojawiają się w określonych sytuacjach, warto spokojnie porozmawiać z dzieckiem.

Nie należy przy tym sugerować, że ból jest „wymyślony”.

Dolegliwość związana ze stresem nadal jest prawdziwą dolegliwością.

Kiedy umówić dziecko do pediatry?

Nie każda sytuacja wymaga wizyty w szpitalu.

Warto jednak zaplanować konsultację lekarską, jeśli bóle:

często się powtarzają,
stają się silniejsze,
występują coraz częściej,
powodują nieobecności w szkole,
ograniczają zabawę lub sport,
wymagają częstego stosowania leków przeciwbólowych,
pojawiły się niedawno i nie ma jasnej przyczyny,
zmieniły swój dotychczasowy charakter.

Lekarz może wtedy przeprowadzić dokładny wywiad, zbadać dziecko i zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Czy każdy ból głowy wymaga tomografii lub rezonansu?

Nie.

U większości dzieci z typowym bólem głowy i prawidłowym badaniem neurologicznym nie ma automatycznej potrzeby wykonywania badań obrazowych.

O tym, czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka, powinien zdecydować lekarz na podstawie objawów, badania oraz historii dolegliwości.

Badanie „na wszelki wypadek” nie zawsze daje dodatkową korzyść.

Znacznie ważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie objawów alarmowych.

Dzienniczek bólu głowy może bardzo pomóc

Jeżeli bóle powtarzają się, warto zapisywać kilka informacji.

Nie musi to być skomplikowany formularz.

Wystarczy zanotować:

datę i godzinę bólu,
czas jego trwania,
miejsce bólu,
jego nasilenie,
co dziecko robiło wcześniej,
ile spało,
czy jadło i piło,
czy wystąpiły nudności lub wymioty,
czy przeszkadzało mu światło,
jakie leki podano,
po jakim czasie nastąpiła poprawa.

Po kilku tygodniach może ujawnić się schemat, którego wcześniej trudno było zauważyć.

Takie informacje są również bardzo przydatne podczas wizyty u lekarza.

Ostrożnie z częstym podawaniem leków przeciwbólowych

Gdy dziecko skarży się na ból, naturalnym odruchem jest podanie leku.

Nie powinno się jednak przez długi czas regularnie stosować leków przeciwbólowych bez konsultacji z lekarzem.

Zbyt częste przyjmowanie środków przeciwbólowych może samo stać się jednym z czynników podtrzymujących nawracające bóle głowy.

Dawkowanie preparatu zawsze należy dopasować do wieku i masy ciała dziecka oraz stosować zgodnie z informacją dotyczącą konkretnego leku.

Nie należy podawać dziecku przypadkowych preparatów przeznaczonych dla dorosłych.

Co zrobić, gdy dziecko nagle zgłasza ból głowy?

Najpierw spójrz na całe dziecko, a nie tylko na sam ból.

Sprawdź, czy jest przytomne i zachowuje się normalnie.

Zapytaj, kiedy ból się rozpoczął.

Dowiedz się, czy nie doszło wcześniej do urazu.

Zwróć uwagę na gorączkę, wymioty, widzenie, sposób chodzenia oraz zachowanie.

Jeżeli nie występują objawy alarmowe, dziecku może pomóc odpoczynek w spokojnym pomieszczeniu, woda i lekki posiłek, jeśli długo niczego nie jadło.

Jeżeli jednak jego stan budzi niepokój, nie warto czekać tylko dlatego, że „dzieci czasem boli głowa”.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Szczególnie pilnej oceny wymagają sytuacje, gdy ból głowy:

pojawił się nagle i jest wyjątkowo silny,
występuje po poważniejszym urazie,
towarzyszą mu zaburzenia świadomości,
łączy się z drgawkami,
występuje razem z osłabieniem kończyn lub zaburzeniami mowy,
towarzyszy mu sztywność karku i gorączka,
występuje z powtarzającymi się wymiotami,
łączy się z poważnymi zaburzeniami widzenia,
szybko się nasila,
wybudza dziecko ze snu lub regularnie jest szczególnie nasilony rano.

U dzieci poniżej 12. roku życia obecność objawów określanych jako czerwone flagi powinna prowadzić do pilnej oceny neurologicznej.

Najważniejsze: patrz na cały obraz

Sam ból głowy rzadko wystarcza, aby ocenić, co dzieje się z dzieckiem.

Znacznie więcej mówi jego charakter, czas trwania, powtarzalność i objawy towarzyszące.

Łagodny ból po długim dniu, który mija po odpoczynku, wygląda zupełnie inaczej niż gwałtowny ból połączony z wymiotami, zaburzeniami świadomości albo osłabieniem kończyny.

Rodzic nie musi samodzielnie ustalać diagnozy.

Powinien natomiast wiedzieć, kiedy obserwacja w domu przestaje być wystarczająca.

Jeżeli stan dziecka wyraźnie odbiega od normalnego, objawy szybko się nasilają albo po prostu budzą duży niepokój, lepiej skonsultować je z lekarzem niż próbować znaleźć przyczynę wyłącznie na własną rękę.

Udostępnij ten artykuł